Onderwerpen van de Ecofin zijn:
- de Economische en Monetaire Unie (EMU);
- coördinatie van het budgettaire en economische beleid;
- verbetering van de economische structuur van de lidstaten;
- samenwerking op fiscaal gebied;
- de EU-begroting en het toezicht daarop;
De samenwerking  moet leiden tot een bijdrage van de lidstaten aan de gemeenschappelijke doelen over prijsstabiliteit, economische groei en een lagere werkloosheid.
Voorafgaand aan iedere vergadering van de Ecofin Raad komen de ministers van Financiën van de landen die deel uitmaken van de EMU bijeen. Zij overleggen in de zogenoemde Eurogroep. Daarin worden geen formele besluiten genomen.

Economische en Monetaire Unie
Twaalf lidstaten van de EU maken deel uit van de Economische en Monetaire Unie (EMU). Het Verenigd Koninkrijk, Zweden en Denemarken zijn wel lid van de Europese Unie, maar nemen niet deel aan de EMU. Sinds de oprichting in de jaren vijftig is het doel van de EU om de economieën van de EU-landen beter te integreren. De EMU, met als klapstuk de introductie van de euro als gemeenschappelijke munt, was daarbij een zeer belangrijke stap voorwaarts.

De euro is op dit moment ingevoerd in twaalf van de vijfentwintig lidstaten en de Europees Centrale Bank bepaalt het monetair beleid van die zogenaamde ‘eurozone’. De landen die op 1 mei zijn toegetreden tot de EU kunnen op termijn ook de euro invoeren, maar ze moeten wel eerst aan de zogenoemde Convergentiecriteria voldoen. Dit zijn criteria waaraan ook de landen die nu al de euro hebben, moesten voldoen.

Coördinatie van de economische politiek
De EU-landen moeten, en dat geldt in versterkte mate voor landen die met elkaar één munt delen, hun economische beleid met elkaar coördineren. Dit is wenselijk met het oog op de toenemende verwevenheid van de economieën van de EMU en om zogenaamde ongewenste spill over effecten tegen te gaan.
Twee belangrijke instrumenten om het economisch beleid van de lidstaten in de gaten te houden zijn:
- de globale richtsnoeren voor economisch beleid (GREB);
- de stabiliteits- en convergentieprogramma’s.

De globale richtsnoeren voor het economisch beleid worden elk jaar, op voorstel van de Europese Commissie, aangenomen door de Ecofin. Deze richtsnoeren geven een kader voor de EU als geheel en voor iedere lidstaat afzonderlijk. Het geeft aan welke structurele hervormingen op middellange en lange termijn nodig zijn om de concurrentiepositie van afzonderlijke landen en de EU als geheel te versterken. De richtsnoeren benadrukken voor veel landen dat zij meer en betere marktwerking moeten toelaten. Betere markt-werking zal de economie flexibeler maken, meer groei bewerkstelligen en de overgang naar een kenniseconomie bespoedigen.
Om de coördinatie van het economisch beleid meer te stroomlijnen, heeft de Unie in 2003 voor het eerst een samenhangend pakket richtsnoeren aangenomen voor de aansturing van het economisch beleid van de Unie en van de lidstaten voor de komende drie jaar. Dit pakket zal in de toekomst om de drie jaar in plaats van elk jaar worden gepresenteerd en bestaat uit: de GREB, de Werkgelegenheidsrichtsnoeren en de Interne markt Strategie. Het pakket zal jaarlijks kort kunnen worden bijgesteld om in te kunnen spelen op belangrijke ontwikkelingen. De nadruk zal meer komen te liggen op de uitvoering van de richtsnoeren in plaats op het formuleren ervan.

Daarnaast leveren de lidstaten de Commissie ieder jaar gedetailleerde informatie over hun begrotingspolitiek en hun beleidsvoornemens voor de komende drie jaar in het kader van het Stabiliteits- en groeipact. Op basis van de beoordeling doet de Commissie per lidstaat aanbevelingen aan de Ecofin Raad. Afspraken over begrotingsdiscipline zijn vastgelegd in het Verdrag en het Stabiliteits- en Groeipact.

Verbetering economische structuur van de lidstaten
Om de internationale concurrentie te bevorderen zijn structurele hervormingen van de arbeidsmarkt, productiemarkt en kapitaalmarkt van de lidstaten noodzakelijk. Door een Europese aanpak worden niet alleen nationale doelstellingen gerealiseerd, maar juist ook de gemeenschappelijke langetermijndoelstellingen.

Samenwerking op fiscaal gebied; belastingen en heffingen
Europese samenwerking op het gebied van belastingen en heffingen draagt bij aan de doelstellingen om de werking van de interne markt te verbeteren en oneerlijke concurrentie tegen te gaan. Ook is er een steeds verdergaande samenwerking tussen de nationale belastingdiensten.

Regeringen zijn zelf verantwoordelijk voor directe belastingen, zoals inkomstenbelasting. Het belastingbeleid van de EU richt zich op de percentages van indirecte belastingen, waarvan de BTW en accijnzen goede voorbeelden zijn. Deze kunnen direct van invloed zijn op de gemeenschappelijke markt. Het beleid waarborgt ook dat belastingregels geen beperkingen opleggen aan het vrije kapitaalverkeer in de EU en dat vrij kapitaalverkeer niet leidt tot mogelijkheden om belasting te ontduiken. Het EU-beleid richt zich ook op het harmoniseren van belastingregels die EU-ingezetenen zouden kunnen beperken in hun recht om overal in de EU te werken.

De EU mengt zich zelden in persoonlijke belastingheffing. Hierop zijn twee uitzonderingen: bij de waarborg dat er over pensioenen voor iedereen een redelijke hoeveelheid belasting wordt geheven en bij de waarborg dat regeringen een redelijk deel ontvangen van de belasting die verschuldigd is op rente-inkomsten.

Begroting van de EU
Alle ontvangsten en uitgaven van de Unie moeten voor elk begrotingsjaar worden geraamd en in de Gemeenschapsbegroting worden opgenomen. In totaal heeft de Unie circa 100 miljard euro per jaar aan uitgaven.

De uitgaven worden bekostigd door afdrachten van de lidstaten. Die vormen de ontvangsten voor de Unie, waarmee ze haar uitgaven doet. De uitgaven van de EU zijn te onderscheiden in: 
- Het Gemeenschappelijk Landbouwbeleid;
- De structuur- en Cohesiefondsen;
- Intern beleid;
- Extern beleid;   
- Steun aan kandidaat-lidstaten;   
- Overige uitgaven.

Voor het Gemeenschappelijk Buitenlands en Veiligheidsbeleid en uitgaven op het gebied van de samenwerking inzake Binnenlandse Veiligheid en Justitie (de zogenaamde tweede respectievelijk Derde pijler) geldt een andere regeling. Naast uitgaven uit de EU-begroting kunnen ook acties rechtstreeks door de lidstaten bekostigd worden. Voor militaire samenwerking in Europees kader is de bekostiging een aangelegenheid van de lidstaten.

De Ecofin stelt in het voorjaar de richtlijnen op voor de begroting van het komende jaar. Verder worden programma’s met een groot effect op de begroting voorgelegd aan de Ecofin en speelt zij een belangrijke rol bij de opstelling van de meerjarenramingen van de Europese Commissie, de zogenaamde Financiële perspectieven.