Gezondheid wordt overal ter wereld beschouwd als een van de elementairste zaken in het leven. Volgens de definitie van de Wereld Gezondheids Organisatie wordt onder gezondheid verstaan: het je fysiek, mentaal en sociaal goed voelen. In Nederland ligt de gezondheidszorg op een hoog niveau. Dit blijkt onder andere uit de gemiddelde levensverwachting. Die is voor mannen 76,0 jaar en voor vrouwen 80,9 jaar. Niet al deze levensjaren zijn ook gezonde jaren. Nederlandse mannen brengen gemiddeld 14 jaar en vrouwen gemiddeld 20 jaar van hun leven in minder goede gezondheid door.
De kwaliteit van zorg De zorg wordt in Nederland verstrekt door een groot aantal zorginstellingen en individuele beroepsbeoefenaren. Betaalbaarheid, kwaliteit en toegankelijkheid van de zorg zijn daarbij de belangrijkste uitgangspunten. De kwaliteit van de zorg is geregeld in een aantal wetten. Daarnaast zijn er patiënten- en consumentenorganisaties, die bijdragen aan de kwaliteit van de zorg en zorgen voor inspraak van patiënten. Deze organisaties kunnen de verzekeraars bijvoorbeeld aanspreken op de inkoop van kwalitatief goede zorg. Ziekenhuizen, bejaardenhuizen en andere zorgaanbieders zijn zelf verantwoordelijk voor hun kwaliteit en de bewaking daarvan. De Inspectie voor de Gezondheidszorg houdt namens de overheid toezicht op de kwaliteit van de zorg.
Hoe blijven we gezond Het voorkomen van gezondheidsproblemen en ziekten gebeurt in Nederland op verschillende manieren. De huisartsen zijn het eerste aanspreekpunt voor mensen met gezondheidsklachten en zijn vooral belangrijk voor preventieve zorg. Daarnaast worden alle jonge kinderen tussen de 0 en 4 jaar ingeënt tegen difterie, kinkhoest, tetanus en polio. Bevolkingsonderzoek (bijvoorbeeld naar borstkanker) is een andere manier om gezondheidsrisico’s in een vroeg stadium op te sporen. De Gezondheidsraad heeft hierbij een belangrijke adviserende rol. Gezonde voeding, voldoende bewegen, niet roken, weinig alcohol drinken, veilig vrijen en regelmatig voor ontspanning zorgen, dragen allemaal bij aan een goede gezondheid. Verschillende organisaties en instellingen in Nederland geven over deze aspecten voorlichting en stimuleren mensen om gewoontes die schadelijk zijn voor de gezondheid in te perken.
Toegankelijkheid Bij toegankelijkheid van medische voorzieningen gaat het in de eerste plaats om betaalbaarheid. Om voor iedere Nederlander de zorg financieel toegankelijk te houden, bestaat een aantal wettelijk geregelde verzekeringen. Voor ziekenhuiszorg, huisartszorg en paramedische zorg - 43 procent van alle zorguitgaven - bestaan verschillende soorten verzekeringen. Zo’n 60 procent van de Nederlandse bevolking is wettelijk verplicht verzekerd via het ziekenfonds. De overheid stelt daarvan de inhoud van het pakket vast, plus het inkomensafhankelijke deel van de premie. Mensen die vanwege hun inkomen niet in het ziekenfonds vallen, moeten zich particulier verzekeren. De verzekeringsmaatschappijen stellen daarvoor de premie vast, meestal afhankelijk van het risico op ziekte. Om te voorkomen dat de premies voor ouderen en chronisch zieken te hoog oplopen, is er voor deze groep een speciale particuliere verzekering. In 2006 komt er een nieuw ziektekostenstelsel met één verplichte standaardverzekering voor curatieve zorg. Daarmee vervalt het onderscheid tussen ziekenfonds en particuliere verzekeringen. Het nieuwe stelsel moet leiden tot meer doelmatigheid en klantgerichtheid in de gezondheidszorg.
Kostenbeheersing In Nederland wordt jaarlijks in totaal bijna 43 miljard euro uitgegeven aan gezondheidszorg. De overheid streeft ernaar om de zorg betaalbaar te houden. Toch is het budget dat aan de gezondheidszorg wordt besteed, de snelst groeiende post op de overheidsbegroting. Dit wordt onder andere veroorzaakt door de vergrijzing van de Nederlandse samenleving. Hierdoor wordt het percentage mensen dat een beroep doet op de gezondheidszorg groter, waardoor bijvoorbeeld wachtlijsten ontstaan. De afgelopen jaren is er extra geld beschikbaar gesteld om deze wachtlijsten te verkorten. Ook werden de salarissen van de werknemers in de zorg verhoogd om het werk aantrekkelijker te maken. De beheersing van de kosten staat in Nederland in het middelpunt van de belangstelling. De overheid streeft er naar meer prikkels in het zorgsysteem in te bouwen om de efficiëntie en doelmatigheid te vergroten. Ook de mensen zelf krijgen meer eigen verantwoordelijkheid. Zo is er het voornemen om in 2005 een eigen risico in het ziekenfonds in te voeren en het verzekeringspakket kleiner te maken, zodat het kostenbewustzijn bij de verzekerden wordt vergroot.
Langdurige zorg De laatste jaren is in zorg aan ouderen en gehandicapten een ontwikkeling gaande die ‘vermaatschappelijking’ wordt genoemd. Daarbij staat niet meer de aandoening van de persoon centraal, maar de mens die zoveel mogelijk een zelfstandig leven in de samenleving moet kunnen leiden. Zorg die vroeger alleen binnen instellingen werd geboden kan nu, als mensen dit willen, thuis worden aangeboden. Bij het zelfstandig blijven wonen hoort ook passend werk of een andere dagbesteding. Zorgverleners werken daarvoor nauw samen met bijvoorbeeld de arbeidsvoorziening, het welzijnswerk en het bedrijfsleven.
De gemeenten in Nederland hebben een wettelijke zorgplicht voor deze categorie mensen. Zij dienen te zorgen voor vervoer, rolstoelen en goede woonvoorzieningen, die de ‘leefsfeer’ voor ouderen en gehandicapten moet verbeteren. Tegenwoordig kunnen patiënten hun zorgvraag ook zelf indienen bij de gemeente via een speciaal bureau. In overleg kunnen patiënten in aanmerking komen voor zorg in natura of kunnen zij een persoonsgebonden budget aanvragen. Hiermee kunnen zij zelf zorg inkopen. Voor de zorgaanbieders betekent dit dat zij flexibeler moeten omgaan met hun aanbod en moeten inspelen op de behoeften.
Ontwikkelingen in de eerstelijnszorg De eerstelijnszorg (huisartsenzorg, paramedische zorg, verloskundige zorg, kraamzorg en mondzorg) bevindt zich sinds 2003 in een overgangsfase. De omslag moet er toe leiden dat de zorg minder vaak een zaak wordt van de rijksoverheid en juist meer van de mensen zelf. Dat moet uiteindelijk uitmonden in een doelmatiger aanpak van de zorg, bijvoorbeeld door de introductie van gereguleerde marktwerking. In dit vernieuwingsproces ligt de nadruk op het verbeteren van de samenwerking tussen huisartsen en andere eerstelijnshulpverleners, zoals fysiotherapeuten. Ook wordt het (lokale) ondernemerschap in de zorg vanuit de overheid gesteund en gestimuleerd.
Binnen de tweedelijnszorg (medisch-specialistische zorg en de ambulancezorg) staat de invoering van een nieuw bekostigingsstelsel voorop. Het doel is de ziekenhuizen meer handelingsvrijheid te geven in de bestedingen, waardoor het kostenbewustzijn wordt vergroot. Binnen de ziekenhuizen was er al het nodige veranderd. Het aantal bedden en de opnameduur van patiënten zijn drastisch verminderd, ten gunste van het aantal dagopnamen en poliklinische behandelingen. Nieuwe medische technologie en wijzigingen in de organisatie maken het mogelijk om patiënten vaker thuis te verplegen. Sommige ziekenhuizen hebben zogenoemde buitenpoliklinieken, zodat patiënten niet voor alles naar het gespecialiseerde centrale ziekenhuis hoeven te komen. Er zijn ook privé-klinieken ontstaan die zorg verlenen.
Geneesmiddelen In vergelijking met andere Europeanen gebruiken Nederlanders relatief weinig geneesmiddelen. De prijzen van geneesmiddelen liggen in Nederland op een gemiddeld Europees niveau. Vooral door de komst van nieuwe, betere en veelal duurdere geneesmiddelen zijn de uitgaven voor medicijnen, net als in alle andere westerse landen, hard gestegen. Om de kosten van geneesmiddelen te beteugelen, stimuleert de overheid het 'zinnig en zuinig' voorschrijven van en omgaan met geneesmiddelen. De overheid kiest daarbij voor sturing op afstand en geeft zorgverzekeraars een regierol in de geneesmiddelenvoorziening (farmaceutische zorg). Het idee hierachter is dat zorgverzekeraars veel dichter bij patiënten, artsen en apothekers staan. Daardoor zijn zij beter in staat een goede, doelmatige geneesmiddelenvoorziening te realiseren en zo de kosten te beheersen.
Drugs Het ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport coördineert het Nederlandse drugsbeleid. Hoofddoelstelling is het voorkomen van drugsgebruik en het beperken van de risico’s bij drugsgebruik. Het ministerie van Justitie is belast met de bestrijding van de handel in drugs. Zowel op nationaal als internationaal vlak werken justitiële en hulpverlenende instanties daarbij samen. Het Nederlandse drugsbeleid maakt een onderscheid tussen harddrugs (bijvoorbeeld heroïne, cocaïne en synthetische drugs) en cannabis. Dit onderscheid is gebaseerd op verschillen in gezondheidsrisico’s. Binnen Europa heeft Nederland het laagste sterftecijfer als gevolg van drugsgebruik, zo blijkt uit onderzoek van het Europese Waarnemingscentrum in Lissabon.
